Preek gehouden op zondag 2 november 2008 in de Plantagekerk te Harderwijk op de zondag na Hervormingsdag. De schriftlezing was: II Koningen 22:3-11 en 23:1-3 en Romeinen 3:21-26. Na de lezing is gezongen: Psalm 119:53, 62 en na de verkondiging Gezang 305 (Liedboek voor de kerken).
Gemeente van onze Heer Jezus Christus,
Koning Josia leefde zo rond het jaar 600 voor Christus. Zijn vader Amon was om het leven gekomen bij een paleisrevolutie. Josia was toen nog een klein kind. Waarschijnlijk is hij door de priesters opgevoed. Dat verklaart wellicht ook dat hij zo godsdienstig was – een van de vroomste koningen van Israël. Als jonge volwassen koning, niet langer onder invloed van zijn regenten, herstelt hij Israëls religie. Hij verwijdert de heidense altaren en afgodsbeelden en haalt de vreemde heiligdommen neer. Dat was allemaal invloed van de Assyriërs en wezensvreemd aan Israëls godsdienst. Dat was gedurfd, want wie zich tegen de afgoden keer, kan verzet verwachten.
Een verdere stap op de weg van restauratie was het herstel van de tempel. Die was door Salomo gebouwd en al zo'n driehonderd jaar oud. De cultus werd er onderhouden door de hogepriester Hilkia. Vertrouwenspersoon en kronist was de schrijver Sjafan. Aan de bouwlieden, de metselaars en de werklieden wordt geld ter beschikking gesteld om aan het werk te gaan. En dan gebeurt er iets bijzonders. Er wordt een boekrol gevonden in de tempel. Misschien ergens op een vergeten plaats of in een nis die dichtgemetseld was… De geleerden zijn het er over eens dat het hier gaat om de rol van Deuteronomium (een grote resumé van de thora; de tweede wet). Sommigen beweren dat die rol niet gevonden werd in Josia's tijd, maar toen juist geschreven werd. Het verhaal over de vondst in de tempel zou een vroom leugentje (pia fraus) zijn geweest om aan de deuteronomistische theologie meer gezag te verlenen. Ik kan met beide interpretaties leven. Het bijbelse verhaal is in ieder geval veel romantischer en veel mooier om te vertellen. En het gaat in beide gevallen om de herontdekking van Gods woord.
De impact op Josia is enorm. Als Sjafan hem de boekrol aanreikt en voorleest is er consternatie in het paleis. De koning scheurt zijn klederen. Hij beseft nu eigenlijk pas goed hoe ver Israël verwijderd was geraakt van het gezonde geloof in God. Josia gaat naar de tempel. Hij gedraagt zich niet als een koning maar als een hogepriester. Hij leest zelf de boekrol voor ten aanhoren van het volk. Hij roept op tot verootmoediging en komt tot verbondsvernieuwing. Het eind van het verhaal is nog het belangrijkst: "Het volk trad toe tot het verbond."
Nu was het afgelopen vrijdag 31 oktober, hervormingsdag. En nu zou je kunnen zeggen, dat in het verhaal van Josia als het ware een blauwdruk klaarligt voor de reformatie van de kerk. In de eerste plaats wordt Gods Woord herontdekt. Dan wordt weer ingezien wat de juiste betekenis is van het verbond. Daar is verootmoediging en vernieuwing van het verbond. Eigenlijk dient iedere kerkhervorming volgens dit patroon e verlopen. Pas dan is het een echte reformatie. Dat is letterlijk een her-vorming.
Als we goed kijken, herkennen we dat patroon ook in de Reformatietijd van de zestiende eeuw. Wat Luther en met hem Calvijn en anderen gedaan hebben is niet anders dan de herontdekking van Gods Woord, dat in de Middeleeuwen behoorlijk ondergesneeuwd was geraakt. Door die hernieuwde belangstelling voor Gods Woord kwam de juiste betekenis van het verbond weer boven. Een verbond is een relatie. In dit geval dus de relatie tussen God en mens. En die relatie is misschien nog het beste te typeren met behulp van Paulus en wat hij schreef in Romeinen 3:21. Daar lezen we dat wij rechtvaardig mogen zijn voor God buiten de wet om door het werk van Christus onze Heer.
Als we dat goed tot ons door laten dringen, dan vervult ons dat met dankbaarheid. Maar niet alleen dat; het brengt ons ook tot verootmoediging (jezelf klein maken voor God). Als Christus zoveel voor ons gedaan heeft, dan kunnen we niet anders dan schuld belijden en ons klein maken en zeggen: "Heer ik kom tot U. 't Is alleen uit genade. Sola gratia."
En als zo de dingen weer in het juiste perspectief komen te staan, dan wordt onze religie weer wervend. De lezing eindigde met de opmerking dat heel het volk toetrad tot het verbond. Ook in de tijd van de Reformatie traden de mensen toe. Het juiste verstaan van het evangelie bracht een enorme volksbeweging op gang.
Wij horen de laatste jaren veel over vernieuwing in de kerk. Ook in eigen kring. We hebben tegenwoordig alpha-cursussen, +avonden, rock solid en rock steady en fonteindiensten. Daar is niets op tegen, als het ons maar brengt tot een juist verstaan van het evangelie. Niet elke vernieuwing is namelijk een reformatie. Denk aan de blauwdruk van Josia. Zo nu en dan is dat nodig: een nieuwe concentratie op Gods Woord, Zijn verbond, het werk van Christus, het sola gratia. En dat dan in eigentijdse vormen. Zoals er op elektronische apparatuur een reset-knop zit, zo moet ook de kerk zo nu en dan gereset worden. Daar gaat het om. En natuurlijk niet om opwekking over vernieuwing zonder inhoud, omdat het moderner of eigentijdser klinkt of oogt.
De blauwdruk voor reformatie begint met het terugvinden van de boekrol. Als wij in onze tijd een stuk verbondsvernieuwing willen, dan zal dat moeten beginnen bij de herontdekking van de bijbel als het Woord van God. Ik vind dat het Nederlands Bijbel Genootschap daar geweldig hard aan werkt met de bijbelzondag, de nationale bijbelquiz op TV, de activiteiten van de bijbeltiendaagse, een glossy bijbelmagazine etc. Donderdag jl. werd in de Geertekerk te Utrecht een prachtige studiebijbel gepresenteerd. Een bijbel met kanttekeningen. Die hebben we vrijdagavond besproken met onder meer prof. van Houwelingen en Peter Booy, redacteur van de Studiebijbel. De paneldiscussie vond plaats in de galerieruimte van Plantageboekhandel Hartman, H'wijk. Als we nog geen lid zijn van het NBG zouden we dat morgen al in orde moeten maken. Ook voor jonge mensen is dat een prima mogelijkheid om mee te helpen bij de verspreiding van de bijbel en de bijbelse boodschap.
Het is belangrijk dat we Gods Woord propageren in deze tijd. De laatste tijd gebeurt er nogal wat op multicultureel vlak – op het platvorm van ‘samen kansrijk' en ‘samen kleurrijk'. Het is al lang niet meer zo, dat onze cultuur voornamelijk christelijk is. Ook wij zijn een minderheid aan het worden in de samenleving. Het lijkt mij dat ook wij alleen maar kansrijk kunnen zijn als we kleur bekennen. De bijbeltiendaagse is een goede mogelijkheid om kleur te bekennen. Om het volk van dit land weer opnieuw vertrouwd te maken met de bijbel en met het evangelie dat Christus gestorven is om onze zonden en als Eersteling is opgestaan uit de dood. Het volk trad toe tot het verbond in de tijd van Josia. Het is ons diepst verlangen dat daar ook in onze tijd een vernieuwing zal zijn van het verbond met onze God. Amen.